Ziekenzalving: hoe gaan we er mee om?

Inleiding
Vanaf de zondeval hebben de mensen te maken met ziekte en lijden en worstelen zij daarmee. Als gelovigen raakt het ons ook aan den lijve. In dit stuk willen we kort iets schrijven over de betekenis van ziekte in de Bijbel en specifiek over de plaats en betekenis van ziekenzalving in de gemeente (in ons geval Gemeente Immanuel in Dordrecht).
Waarom dit nu in de aandacht staat heeft alles te maken met een vernieuwde aandacht voor het onderwerp van ziekte en hoe daarmee om te gaan. Daarbij wordt meer dan voorheen accent gelegd op de weg tot genezing. Sommige bijbelgedeelten worden opnieuw en in een ander licht bezien, zo ook Jakobus 5:14-16 waar over gebed en ziekenzalving gesproken wordt. Hernieuwde aandacht en concrete verzoeken maken dat we in onze gemeente hier bij stil gestaan hebben.

Ziekte en haar achtergronden
Om een duidelijk uitgangspunt neer te zetten dat ons als gelovigen houvast geeft, stellen we dat ziekte niet van God komt, maar door de zondeval in de wereld gekomen is. Daarbij is God een genadig en een almachtig God. Hij is soeverein en wij kunnen zijn handelen vaak niet volgen. Maar Hij heeft naar de mensen omgezien en voorzien in een verlossingsplan. Dit verlossingsplan omhelst een totale vernieuwing van de mens en van de schepping. Dit krijgt nu al gestalte en tegelijk weten we dat het pas volledig werkelijkheid zal worden als Christus opnieuw naar de aarde zal komen! Tot die tijd leven we uit genade en in geloof dat Jezus Christus gisteren, vandaag en tot in eeuwigheid dezelfde blijft (Hebreeën 13:8). Dit betekent niet dat we als christenen niet met ziekte en lijden te maken krijgen. In geloof kunnen we genezing zoeken, maar we kunnen dit niet opeisen en claimen. God kan alles wat Hij wil, maar Hij wil niet alles wat Hij kan.
Hoewel ziekte niet van God komt, geloven we wel dat God alles in zijn hand heeft. Dat begrijpen we niet altijd, maar we vertrouwen Hem, zodat ons leven in Hem geborgen is.  

Oorzaken van ziekte
Er kunnen meerdere oorzaken van ziekte zijn:

• Door de zondeval is er gebrokenheid in de schepping en ook elke christen lijdt aan deze collectieve zondigheid. We krijgen daardoor allemaal te maken met aandoeningen en verval van onze gezondheid.
• Ziekte kan echter ook veroorzaakt worden door persoonlijke zonde. Die zonde blokkeert als het ware onze gezondheid en maakt ons ziek. Zondig gedrag, verkeerde keuzes (verslaving) en ongezonde leefpatronen zijn de oorzaak.
• Veel zieken en sterfgevallen in de gemeente (1 Kor. 11:30) kunnen een aanwijzing zijn dat (een deel van) de gemeente niet met God leeft. Er is dan sprake van collectieve zwakheid, niet van een direct verband met persoonlijke zonde.
• Invloeden van boze machten waar mensen zich voor openstellen, kunnen zich uiten in lichamelijke ziekten. Soms ontstaat dit door kwaad dat mensen anderen aandoen of door opgelopen trauma’s of door psychische processen (bv angst).

Vanuit ons menselijke perspectief is het niet altijd duidelijk te bepalen wat de oorzaak is, zodat dit ons bescheiden moet maken in het duiden van ziekte bij onze broeder of zuster. Wij mogen vragen om openbaring door de Heilige Geest.

Ziekenzalving
“Laat iemand die ziek is de oudsten van de gemeente bij zich roepen; laten ze voor hem bidden en hem met olie zalven in de naam van de Heer. Het gelovige gebed zal de zieke redden, en de Heer zal hem laten opstaan. Wanneer hij gezondigd heeft, zal het hem vergeven worden. Beken elkaar uw zonden en bid voor elkaar, dan zult u genezen. Want het gebed van een rechtvaardige is krachtig en mist zijn uitwerking niet.” (Jakobus 5: 14-16; NBV).
Bij ziekenzalving gaat het niet om de dienst van genezing of de gave van genezing.
In Jakobus 5 worden verschillende voorschriften/adviezen gegeven en één daarvan is dat een ernstig zieke de oudsten roept en dat die oudsten dan voor de zieke bidden en de zieke zalven. In dit gedeelte staan verschillende toespelingen op zonde, belijdenis, redding. Vervolgens staat er dat de Heer de zieke zal laten opstaan en pas aan het eind van vers 16 wordt er over genezing gesproken.
Dit betekent dat de zieke in zijn situatie met de oudsten God zoekt en God dan zegenend zal handelen. De oudsten bidden in de naam van de Heer, leggen de zieke de handen op en zalven. Zij doen dat in gehoorzaamheid aan het voorschrift in Jakobus en zij verwachten het in geloof van God. De olie is hierbij een symbool van de Heilige Geest en van toewijding.
In het geheel van dit gedeelte moet het verband met zonde duidelijk aan de orde gesteld worden. Als er zonde(n) in het spel zijn, dan dienen deze eerst beleden te worden, want anders kan er geen herstel volgen (of dit nu geestelijk of lichamelijk is). Ziekenzalving zal naar onze mening dan ook altijd gepaard gaan met een pastoraal gesprek met de zieke over zijn motief om de oudsten te roepen en over zijn geestelijk leven (zijn er zonden, zijn er verstoorde relaties?).
Belijdenis en verootmoediging gaan hier hand in hand, niet alleen voor de zieke, maar ook zeker voor de oudsten die geloof (vrijmoedigheid) moeten hebben om te bidden. Het accent ligt hier niet op het geloof van de zieke, maar op het geloof van de oudsten. De oudsten zullen zich dus ook moeten onderzoeken, zich in het licht van de Heer stellen. Betekent ‘gelovig gebed’ de zekerheid van genezing? Gelovig gebed betekent dat de oudsten handelen in de vaste overtuiging dat zij handelen overeenkomstig Gods woord en dat God zijn zegen daaraan zal verbinden.

De praktijk
Onderstaand overzicht geeft een richtlijn hoe ziekenzalving in de praktijk uitgevoerd kan worden.

• De zieke neemt initiatief en vraagt de oudsten bij hem/haar te komen.
• Het gaat om een ernstige ziekte (blijkt uit de betekenis van het griekse woord).
• De oudsten hebben een voorbereidend gesprek met de zieke waarin zij praten over de relatie van de zieke met God, de betekenis en de gevolgen van de ziekte, motieven en verwachting ten aanzien van de gevraagde ziekenzalving. Eventuele onbeleden zonden dienen te worden beleden. Er wordt zo een beeld gevormd van de gevolgen van de ziekte, van het geestelijke leven en eventuele andere noden.
• De ziekenzalving zal meestal enige tijd na het voorbereidende gesprek plaatsvinden. Dit geeft gelegenheid aan de zieke en aan de oudsten om zich op God te richten en zich te verootmoedigen.
• De ziekenzalving zal meestal bij de zieke thuis gebeuren in beslotenheid, zoals Jakobus dat lijkt te suggereren.
• In overleg met de zieke wordt afgesproken wie (van de familie) bij de ziekenzalving aanwezig zullen zijn.
• In overleg met de zieke wordt afgesproken of de ziekenzalving aan de gemeente bekend gemaakt zal worden. Uitgangspunt hierbij is dat dit gebeurt.
• In overleg met de zieke kan gesproken worden over de vorm van de ziekenzalving, bv eventueel te zingen liederen, bijbelgedeelten e.d.
• Bij de ziekenzalving zijn de meeste oudsten aanwezig.
• Bij de ziekenzalving kan worden gezongen, gebeden, bijbelgedeelten gelezen, en een korte overdenking uitgesproken worden. De vorm en lengte zal mede afhankelijk zijn van de conditie van de zieke. Eén van de oudsten zal met een vinger wat olie op het voorhoofd van de zieke aanbrengen en zal daarbij in de naam van de Heer om herstel bidden.
• Nazorg wordt geboden door enige tijd later met de zieke (en of familie) te spreken over de uitwerking/betekenis van de ziekenzalving. Dit gebeurt door één of twee oudsten. Verdere zorg kan ook door andere gemeenteleden gegeven worden.

• Volgende >